Wstęp
W obecnej sytuacji geopolitycznej, Chiny i Stany Zjednoczone to dwa światowe mocarstwa, których wpływ na globalną politykę, gospodarkę i technologię jest niepodważalny. W ostatnich latach Chiny zacieśniają swoją pozycję jako drugie co do wielkości gospodarki na świecie, co prowadzi do debaty na temat tego, czy Chiny są w stanie zrównoważyć lub nawet przewyższyć pozycję USA. W niniejszym eseju omówimy czynniki wpływające na tę kwestię, takie jak wzrost gospodarczy, innowacje technologiczne, polityka zagraniczna oraz militarna.
Cała gospodarka, a więc także poszczególne organizacje, na ogół przecież silnie od niej uzależnione, podporządkowują się obecnie wyzwaniom, jakie stawia Chinom świat. Wszelkie działania podejmowane są niejako w odpowiedzi na potrzeby i wymagania światowego rynku – organizacje są więc zewnątrzsterowne. Podobne zależności zaobserwować można w skali wewnętrznej – specyficzna mentalność społeczna oraz uwarunkowania polityczne zawsze wymuszały od chińskich organizacji dostosowanie się do wymogów świata zewnętrznego. Pojedyncza organizacja wraz z jej cechami wewnętrznymi nie liczą się dopóki nie odnajdą swojego miejsca w większym zespole, zdeterminowanym zewnętrznymi wyzwaniami.
Po kilkudziesięciu latach przemian Chiny stają się głównym pretendentem do pozycji numer dwa w świecie. Czy rzeczywiście staną się nim? Czy Chiny zrównoważą pozycję USA, a jeśli tak, to kiedy się to stanie?…
Stosunki pomiędzy rządami Ameryki i Chin mają oczywiście kapitalne znaczenie. Twarda linia czy zastraszanie jakiejkolwiek ze stron podsyca wrogość, natomiast odprężenie i gałązki oliwne, a także respekt budują zaufanie. Jesteśmy świadkami historycznej zmiany w Chinach.[1]
„Chiny są zdumiewające. To kapitalizm, ale w bezprecedensowym tempie” – mówił olśniony Bill Gates. W delcie Rzeki Perłowej, Ziemi Obiecanej chińskiego kapitalizmu, powstaje co trzecia para butów wyprodukowanych na świecie, torebki, bombki, monitory…”.[2]
Spójrzmy więc z kilku różnych punktów widzenia na dzisiejsze Chiny.
Chiny to kraj, w którym dziś żyje ponad 1,3mld mieszkańców i jest to obecnie największy rynek konsumentów, a przy tym rynek pracy o największych rezerwach.
Chiński produkt krajowy brutto przekroczył w 2003 roku poziom 1,4 biliona USD, a dochód na jednego mieszkańca wyniósł 1090 USD.
W roku 2003 Chiny osiągnęły wzrost gospodarczy ponad 9% PKB, a ich produkcja przemysłowa wzrosła o 17%. Warte też podkreślenia jest to, że tempo wzrostu PKB w trzecim kwartale 2003 roku wyniosło 9,6%, a w czwartym nawet 9,9%! Ubiegłoroczna inflacja jest szacowana na 3,2% (o 1,2 punktu procentowego wyżej niż w roku 2002)
Wzrost gospodarczy
Chiny odnotowują imponujący wzrost gospodarczy, który pozwolił im znacznie zredukować dystans do Stanów Zjednoczonych. Chociaż tempo wzrostu może ulec spowolnieniu, Chiny nadal koncentrują się na rozwijaniu gospodarki opartej na innowacjach i usługach, co może przyczynić się do dalszego umacniania pozycji kraju na arenie międzynarodowej. Jednakże, aby zrównoważyć pozycję USA, Chiny będą musiały sprostać wyzwaniom, takim jak starzenie się społeczeństwa, nierówności dochodowe oraz reforma systemu finansowego.
Innowacje technologiczne
Chiny inwestują ogromne środki w rozwój technologii, co pozwala im konkurować z USA w obszarach takich jak sztuczna inteligencja, telekomunikacja czy biotechnologia. Jednakże, aby zrównoważyć pozycję USA w innowacjach, Chiny będą musiały przełamać bariery w zakresie ochrony własności intelektualnej oraz przyciągnąć zagranicznych talentów.
Polityka zagraniczna
Chiny dążą do zwiększenia swojego wpływu na arenie międzynarodowej poprzez inicjatywy takie jak „Pasa i Szlaku” (BRI), które mają na celu rozbudowę infrastruktury i współpracę gospodarczą między Chinami a innymi krajami. Ponadto, Chiny starają się zacieśnić relacje z krajami rozwijającymi się i uczestniczyć w globalnych instytucjach. Jednakże, aby zrównoważyć wpływy USA, Chiny będą musiały zmierzyć się z wyzwaniami związanymi z konfliktami handlowymi, krytyką ze strony Zachodu oraz rywalizacją o wpływy w regionach strategicznych.
Potencjał militarny
Chiny rozbudowują swój potencjał militarny, inwestując w nowoczesne technologie oraz zwiększając swoje możliwości w obszarach takich jak cyberbezpieczeństwo, kosmos czy siły morskie. Wpływ tego wzrostu militarnego na równowagę sił między Chinami a USA jest widoczny, zwłaszcza w regionie Azji i Pacyfiku. Mimo to, Stany Zjednoczone wciąż utrzymują przewagę w zakresie globalnego zasięgu wojskowego oraz w niektórych kluczowych technologiach.
Zakończenie
Chiny zdecydowanie umacniają swoją pozycję jako światowego mocarstwa, konkurując z USA w wielu obszarach, takich jak gospodarka, technologia, polityka zagraniczna i militarna. Jednak aby zrównoważyć pozycję USA, Chiny będą musiały sprostać licznym wyzwaniom, zarówno wewnętrznym, jak i zewnętrznym. W międzyczasie, Stany Zjednoczone nadal są największą gospodarką na świecie oraz czołowym mocarstwem wojskowym, co oznacza, że utrzymanie równowagi między tymi dwoma potęgami będzie zależało od wielu czynników, w tym także ich zdolności do współpracy i zarządzania konfliktami. W efekcie, odpowiedź na pytanie, czy Chiny zrównoważą pozycję USA, pozostaje otwarta i będzie się kształtować wraz z ewolucją globalnych trendów i wydarzeń.
[1] D. Sheftt, Chiński świat. Rewolucja w technologii i przedsiębiorczości, CedeWu, Warszawa 2003, s. 298.
[2] M. Kruczkowska, współpraca R. Pyffel, Chiny. Fabryka świata, Gazeta Wyborcza, 07-06-2004.